Witamina C i cynk nie tylko wspierają sprawność działania układu immunologicznego, ale także pomagają utrzymać i odbudowywać bariery tkankowe organizmu.
Są to „pierwsze linie obrony”, zabezpieczające nas przed przenikaniem intruzów, takich jak bakterie czy wirusy. W przewodzie pokarmowym rolę takiej bariery pełni nabłonek jelitowy, który styka się z treścią pokarmową, a w oskrzelach i tchawicy jest to nabłonek dróg oddechowych, który ma kontakt z wdychanym przez nas powietrzem. Zarówno witamina C, jak i cynk mają duży wpływ na kondycję tych barier.
Nasz organizm styka się ze światem zewnętrznym na różne sposoby. Na skórze osiadają wszelkie organizmy z otaczającego nas świata – m.in. bakterie, wirusy, grzyby czy pierwotniaki. Te same organizmy spożywamy razem z pokarmem i przedostają się one do żołądka, skąd mogą trafić do jelit. W powietrzu także jest wielu intruzów, z których część stanowi poważne zagrożenie, jeśli znajdzie drogę do wnętrza naszego organizmu. Dlatego wszędzie na styku ze światem zewnętrznym chroni nas bariera tkankowa[1] – zarówno w skórze, jak i nabłonku oskrzeli czy jelit. Jest ona bardzo ważna dla utrzymania zdrowia i stanowi pierwszą linię zabezpieczeń – jeśli bakterie, wirusy czy grzyby ją przekroczą, do akcji będą musiały wkroczyć – niestety nie zawsze skutecznie – komórki układu odpornościowego. Jednak wtedy będzie to już „potyczka na naszym terenie”, a wiadomo, że bitwy lub wojny najlepiej nie toczyć na własnym terytorium, ponieważ często może się to wiązać z większymi stratami. Dlatego też kondycja naszych barier tkankowych ma dla nas tak ogromne znaczenie. Do ich prawidłowego funkcjonowania potrzebny jest m.in. odpowiedni poziom witaminy C i cynku. Przyjrzyjmy się, dlaczego tak się dzieje.
Bariera nabłonkowa – ochrona, która wymaga ciągłej regeneracji
Bariera nabłonkowa w naszym organizmie to dynamiczna struktura, które nieustannie się odnawia, pozbywając się mikrouszkodzeń powstałych np. na skutek tarcia[2] (w przypadku skóry i nabłonka jelit) czy stresu oksydacyjnego. Wymaga to sprawnego utrzymywania równowagi między powstawaniem nowych komórek a usuwaniem starych lub uszkodzonych. Kluczową rolę w tym mechanizmie odgrywają komórki macierzyste. Są one zdolne do wielokrotnego podziału oraz do przekształcania się w różne typy komórek danej tkanki. Dzięki nim organizm może stale uzupełniać komórki, które są naturalnie tracone.
W zależności od tkanki tempo odnowy jest różne. Nabłonek jelit odnawia się bardzo szybko – nawet w ciągu kilku dni. Naskórek potrzebuje zwykle na to kilku tygodni. W drogach oddechowych odnowa zachodzi wolniej, ale co bardzo ważne, przyspiesza w przypadku uszkodzenia. Dla ciągłej odbudowy tkanek potrzebne są prawidłowo i w odpowiednim tempie przebiegające procesy powstawania, dzielenia się i specjalizacji komórek oraz oczywiście odpowiedni budulec. Zarówno witamina C, jak i cynk mają duże znaczenie dla utrzymania dobrej kondycji i szczelności bariery tkankowej oraz dla procesów jej odnowy. Przyjrzyjmy się temu bardziej szczegółowo.
Barierę tkankową jelit, skóry oraz dróg oddechowych tworzą m.in:
- Komórki nabłonkowe
Jest wiele rodzajów takich komórek – należą do nich np. keratynocyty w skórze czy enterocyty w jelicie. Cynk i witamina C wspierają prawidłową pracę tego elementu bariery: witamina C ma bardzo silne działanie antyoksydacyjne, co chroni komórki przed uszkodzeniami, natomiast cynk odgrywa istotną rolę w proliferacji (namnażania przez podział) i różnicowaniu komórek, co jest z kolei potrzebne do ciągłej odnowy nabłonka.
- Połączenia między komórkami
„Materiałem budowlanym” są tu białka połączeń międzykomórkowych (np. klaudyny, okludyna czy kadheryny). To one „uszczelniają” przestrzeń między komórkami, tworząc tzw. połączenia ścisłe (tight junctions). Cynk wpływa na utrzymanie integralności połączeń międzykomórkowych, zwłaszcza w nabłonku jelitowym.
- Błona podstawna
To warstwa znajdująca się pod nabłonkiem. Tutaj ogromną rolę odgrywają laminina oraz kolagen typu IV, który stabilizuje strukturę, pełniąc rolę swoistego „rusztowania”, zapewniającego wytrzymałość mechaniczną bariery. Do prawidłowej syntezy kolagenu niezbędna jest witamina C[3].
- Macierz zewnątrzkomórkowa
To tkanka łączna, a jednym z jej najważniejszych elementów jest wspomniany już kolagen, a także elastyna (odpowiedzialna za sprężystość i przywracanie kształtu po rozciągnięciu) i wreszcie proteoglikany i glikozaminoglikany (należy do nich m.in kwas hialuronowy świetnie wiążący wodę).
Jak widać, cynk i witamina C są istotne dla prawidłowego działania wielu elementów naszej bariery tkankowej.
Dlaczego szczelność bariery tkankowej ma znaczenie?
Komórki nabłonka są połączone ze sobą za pomocą wyspecjalizowanych struktur białkowych, określanych jako połączenia międzykomórkowe. To ich sprawne działanie wpływa na to, że potrzebne organizmowi składniki mogą przeniknąć dalej, a to co niepotrzebne lub niebezpieczne zostaje zatrzymane na zewnątrz. Bardzo precyzyjne mechanizmy wpływają np. na to że przez nabłonek jelit mogą przenikać składniki odżywcze, a zatrzymywane są patogeny. Gdy połączenia te są osłabione, przez barierę zaczyna przenikać to, co nie powinno. Jeśli dojdzie to „przedarcia się intruza” przez bariery tkankowe, uruchomione muszą zostać mechanizmy układu odpornościowego konieczne do neutralizacji zagrożenia. Dlatego właśnie szczelna skóra oraz nabłonek oskrzeli, tchawicy i jelit to „pierwsza linia odporności”, która działa zanim uruchomią się bardziej złożone mechanizmy obronne.
Cynk – strażnik regeneracji i spójności tkanek
Cynk jest jednym z kluczowych mikroelementów warunkujących prawidłowe funkcjonowanie nabłonków w naszych barierach tkankowych, ponieważ uczestniczy nie tylko w regulacji proliferacji (podziału) i różnicowania komórek, ale także ich migracji w miejsca uszkodzeń, dzięki temu wspiera szybkie „zamykanie” drobnych przerw w ciągłości skóry i błon śluzowych. Równie istotna jest jego rola w utrzymaniu szczelności połączeń międzykomórkowych. Cynk wpływa na stabilność białek odpowiedzialnych za ścisłe przyleganie komórek nabłonka i odgrywa istotną rolę w utrzymaniu integralności połączeń ścisłych[4], co przekłada się na lepszą jakość całej bariery. Prawidłowy poziom cynku ma zatem wpływ nie tylko na tempo napraw naszej bariery tkankowej, ale również jakość zachodzących procesów.
Witamina C – rusztowanie dla bariery ochronnej
Podczas gdy cynk jest istotny dla sprawnej naprawy tkankowej bariery ochronnej organizmu, witamina C jest niezbędna do syntezy kolagenu – białka, które wzmacnia strukturę skóry i błony podstawnej nabłonków. Ponadto witamina C jest jednym z najsilniejszych antyutleniaczy – chroni przed stresem oksydacyjnym[5], który może osłabiać zarówno same komórki nabłonka, jak i połączenia między nimi. Dzięki temu proces regeneracji przebiega sprawniej, a odbudowana bariera jest bardziej odporna na kolejne obciążenia.
Działanie witaminy C i cynku dla ochrony barier nabłonkowych
Cynk i witamina C wspierają funkcjonowanie barier nabłonkowych poprzez różne, uzupełniające się mechanizmy. Dlatego prawidłowy poziom obu tych mikroelementów ma znaczenie dla dobrego działania naszej pierwszej linii obrony przed zagrożeniami z zewnątrz. Cynk uczestniczy w regulacji proliferacji i różnicowania komórek oraz stabilizacji połączeń międzykomórkowych, natomiast witamina C chroni komórki przed stresem oksydacyjnym i wspiera syntezę kolagenu. Wspólnie przyczyniają się do utrzymania integralności skóry, jelit i błon śluzowych dróg oddechowych.
Redakcja
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19855405/
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19209183/
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28805671/
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4231515
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29099763/
