Witaminy z grupy B mają ogromne znaczenie dla dojrzewania układu nerwowego oraz jego efektywnego działania.

Nieprawidłowy poziom tych witamin, jeżeli odbiega od normy, może w pewien sposób przyczyniać się do trudności z koncentracją, zapamiętywaniem i nauką. W jakich procesach, istotnych dla działania układu nerwowego, uczestniczą witaminy z grupy B?

Wśród rodziców stosunkowo dobrze upowszechniona jest wiedza o tym, że dzieci potrzebują witaminy C czy wapnia. Znacznie mniejsza za to jest świadomość tego, że rozwijający się mózg dziecka wymaga odpowiedniej podaży witamin z grupy B. Np. witamina B12 jest niezbędna w procesie mielinizacji neuronów – czyli tworzenia się wokół włókien nerwowych (aksonów) osłonki mielinowej. Mielina wspiera szybkie i precyzyjne przekazywanie sygnałów w układzie nerwowym, oraz pozwala na optymalizację zużycia energii. Ma to wpływ m.in. na rozwój mowy, koordynacji ruchowej, szybkości reakcji oraz zdolności uczenia się. Proces mielinizacji przebiega najintensywniej od okresu płodowego do wczesnego dzieciństwa, a w niektórych obszarach (np. płacie czołowym) trwa nawet po 20 roku życia. Dlatego też właściwa podaż witaminy B12 ma ogromne znaczenie zarówno u kobiet w ciąży, jak i dzieci. Przykładów uczestnictwa witamin z grupy B w ważnych procesach związanych z kształtowaniem i działaniem układu nerwowego jest więcej.

Prawidłowe zaopatrzenie mózgu w energię – rola witamin z grupy B

Witaminy z grupy B biorą udział w metabolizmie energetycznym komórek nerwowych. Witaminy B1, B2, B3 i B6 są prekursorami (czyli substancjami, z których organizm wytwarza inne związki) koenzymów uczestniczących w reakcjach metabolicznych, prowadzących do wytwarzania ATP (adenozynotrifosforanu). ATP to główny nośnik energii w komórkach. Mózg, w przeliczeniu na masę tkanki, jest najbardziej aktywnym metabolicznie narządem w ludzkim organizmie. Powoduje to, że jego działanie jest szczególnie wrażliwe na kłopoty zaopatrzenia w energię. Badania wskazują, że prawidłowe działanie mózgu, zwłaszcza przy bardzo obciążających zadaniach (a do takich należy nauka) jest silnie zależne od metabolizmu oraz dostępności zasobów glukozy i tlenu.(3)

Synteza neuroprzekaźników – ważna rola witaminy B6

Witamina B6 uczestniczy też w syntezie ważnych neuroprzekaźników, takich jak serotonina, dopamina, noradrenalina i GABA.[4] Substancje te odpowiadają m.in. za równowagę między pobudzeniem a hamowaniem aktywności neuronów, wpływając na uwagę, nastrój, sen i reakcje na stres. Między ok. 4 a 10 rokiem życia, mózg intensywnie doskonali działanie tych mechanizmów. Odpowiedni poziom witaminy B6, pozwala utrzymać prawidłową syntezę neuroprzekaźników, co wpływa pozytywnie nie tylko na sprawność intelektualną, ale także na nastrój, pozwalając uniknąć rozkojarzenia i drażliwości.[5]

Witaminy B6, B9, B12 – świetni „gracze zespołowi”

Witaminy B6, B9 (kwas foliowy) i B12 odgrywają wspólnie istotną rolę w rozwoju układu nerwowego, uczestnicząc razem w tzw. metabolizmie jednowęglowym. Obejmuje on dwa ściśle powiązane szlaki metaboliczne – cykl folianów i cykl metioniny. Metabolizm jednowęglowy wpływa na regulację syntezy DNA, ekspresji genów oraz na prawidłowy rozwoju struktur mózgowych.[6] Potwierdzeniem tego są m.in. naukowo udokumentowane problemy z rozwojem układu nerwowego u osób z wrodzonymi niedostatkami metabolizmu folianów i witaminy B12.

Zapotrzebowanie dzieci na witaminy z grupy B

U dzieci niższy poziom witamin z grupy B może pojawiać się m.in. przy ograniczonym spożyciu mięsa i ryb (witamina B12), monotonnej, selektywnej diecie lub nieprawidłowościach w zakresie wchłaniania witamin. Z, Nastolatki, które samodzielnie, w niekontrolowany przez dorosłych lub dietetyków sposób przechodzą na dietę wegetariańską lub wegańską mogą mieć nieodpowiedni poziom witaminy B12, która występuje przede wszystkim w produktach zwierzęcych.

Wg  wytycznych amerykańskiej National Academies of Sciences (Dietary Reference Intakes 1998–2011, z późniejszymi aktualizacjami) zalecane spożycie dzienne dla niektórych witamin z grupy B rośnie dwukrotnie, między 1 a 13 rokiem życia.  Wzrost wynosi odpowiednio z 0,5 mg do 1,0 mg dla witaminy B6, z 0,9 µg do 1,8 µg dla witaminy B12 oraz ze 150 µg do 300 µg dla witaminy B9.[7]

Poziom witamin z grupy B to jeden w wielu wątków, które warto sprawdzić, jeśli u dziecka pojawiają się trudności z koncentracją, impulsywność lub wahania nastroju. Przyczyny mogą być oczywiście różne, ale może to być m.in. sygnał, że dojrzewający układ nerwowy nie otrzymuje optymalnego wsparcia metabolicznego z uwagi na nieodpowiednią podaż witamin z grupy B. Podstawą dbania o właściwy ich poziom jest zróżnicowana dieta, bogata w produkty zawierające witaminy B6, B9 i B12, a w razie konieczności także suplementacja po konsultacji ze specjalistą. Niewłaściwy poziom witamin z grupy B może być efektem problemów z ich przyswajaniem (np. na skutek pogorszonego działania jelit lub stanów pozabiegowych). U osób ze specyficznym wariantem genu MTHFR, pewnym problemem może być tempo przekształcania witaminy B9 do jej aktywnej biologicznie formy. Dobrym wyborem w przypadku suplementacji jest korzystanie z preparatów zawierających metylowane formy witamin B12 i B9. Są one biologicznie aktywne i łatwiej dostępne dla organizmu, niż ich nieaktywne odpowiedniki.

Znaczenie witamin z grupy B dla prawidłowego rozwoju układu nerwowego dzieci wykracza poza ogólne procesy metaboliczne, ponieważ uczestniczą w syntezie neuroprzekaźników, metabolizmie jednowęglowym (wpływającym m.in. syntezę DNA i ekspresję genów) oraz procesach dojrzewania struktur nerwowych.

Redakcja

1. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5015033/
2. https://academic.oup.com/nutritionreviews/advance-article/doi/10.1093/nutrit/nuaf280/8425951
3. https://www.mdpi.com/2072-6643/3/8/735
4. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4288272/
5. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470579/
6. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40712485/
7. https://www.minimex.co.rw/resources/pdf/DRI_Summary_Listing.pdf