Jednym z wielu zadań naszej wątroby jest oczyszczanie organizmu z toksyn.

Kiedy jednak narząd ten choruje – na skutek zapalenia, marskości czy infekcji wirusowej – jego zdolność do neutralizowania szkodliwych substancji spada. Jedną z najbardziej niebezpiecznych toksyn, które zaczynają się wtedy gromadzić w naszym organizmie jest amoniak. Jego nadmiar wpływa negatywnie na funkcjonowanie mózgu, prowadząc do objawów takich, jak zaburzenie koncentracji, senność i dezorientacja, a w skrajnych przypadkach do śpiączki.

Skąd bierze się amoniak w naszym organizmie?

Najwięcej amoniaku powstaje w jelitach, głównie w związku z działaniem bakterii, które rozkładają białka, mocznik i glutaminę. Innym źródłem amoniaku jest rozkład aminokwasów w wątrobie, a także innych tkankach – w nerkach, mięśniach czy mózgu. W niewielkich ilościach amoniak nie stanowi zagrożenia dla organizmu, bo zdrowa wątroba szybko go unieszkodliwia. Problem zaczyna się wtedy, gdy wątroba jest osłabiona i nie nadąża z jego usuwaniem.

Amoniak nagromadzony w nadmiarze w krwioobiegu szkodzi różnym tkankom organizmu, gdy do nich dotrze. Szczególnie narażone na uszkodzenia są astrocyty^[1] – jeden z typów komórek glejowych mózgu. Odgrywają one ważną rolę w prawidłowym przekazywaniu sygnałów między neuronami oraz wspierają i regulują ich pracę. Astrocyty same uczestniczą w usuwaniu amoniaku z mózgu, jednak gdy są przeciążone jego nadmiarem dochodzi do ich uszkodzenia oraz zakłóceń w funkcjonowaniu neuronów. Pojawiają się problemy z pamięcią, zmiany nastroju, zaburzenia snu^[2] a nawet stany lękowe. W skrajnych przypadkach obrzęk astrocytów, będący skutkiem nadmiaru amoniaku, prowadzić może do zagrażającego życiu obrzęku mózgu.

Co to jest cykl mocznikowy? System neutralizowania amoniaku w naszym organizmie

Najważniejszym mechanizmem unieszkodliwiania amoniaku w organizmie człowieka jest cykl mocznikowy. W jego trakcie wątroba przekształca toksyczny amoniak w mocznik – związek bezpieczny i łatwo rozpuszczalny w wodzie. Mocznik trafia z krwią do nerek, które usuwają go z naszego ciała wraz z moczem. Co ciekawe, znaczna część mocznika (od 40 do 60%) jest wchłaniana z powrotem, ponieważ pomaga nerkom zagęszczać mocz i oszczędzać w ten sposób wodę. Gdy cykl mocznikowy działa sprawnie, amoniak nie wyrządza w organizmie szkód. Jednak w przypadku pogorszenia funkcjonowania wątroby proces ten nie jest wystarczająco efektywny o poziom amoniaku w naszym ciele zaczyna rosnąć.

Synteza glutaminy – drugi system usuwania amoniaku

Organizm ma drugi sposób radzenia sobie z amoniakiem – syntezę glutaminy, czyli proces, w którym amoniak łączy się z glutaminianem, tworząc nietoksyczną glutaminę. Mechanizm ten działa przede wszystkim lokalnie, w organach, w których obecny jest amoniak – np. w mózgu, wątrobie, nerkach i mięśniach szkieletowych. W mózgu uczestniczą w tym procesie wspomniane wcześniej astrocyty. Wytworzona glutamina może zostać ponownie rozłożona, a uwolniony amoniak trafia znów do cyklu mocznikowego i zostaje usunięty z organizmu. Jeśli nasza wątroba lekko niedomaga (np. zmagamy się krótkotrwale z jej zapaleniem) synteza glutaminy przez pewien czas może to częściowo rekompensować. Proces ten stanowi więc rodzaj dodatkowego zabezpieczenia – choć o ograniczonej wydolności.

Co się dzieje, gdy wątroba „przestaje nadążać” w długim okresie czasu?

W marskości wątroby, jej przewlekłym zapaleniu czy infekcjach wirusowych wzrasta liczba uszkodzonych hepatocytów^[1] – czyli najważniejszych komórek wątrobowych, odpowiedzialnych za detoksykację, metabolizm składników odżywczych, syntezę białek i wytwarzanie żółci.  Pogorszona wydajność pracy wątroby skutkuje wzrostem stężenia amoniaku we krwi i zwiększa ryzyko poważnych powikłań, takich jak encefalopatia wątrobowa. Zanim jednak dojdzie do tak poważnych następstw, pojawiają się różnego rodzaju objawy i problemy, które czasem można przeoczyć. Już nawet niewielki wzrost poziomu amoniaku w organizmie  pogarsza szybkość reakcji, utrudnia skupienie wzroku i uwagi oraz zmniejsza zdolność do uczenia się.

Pojawić może się odczucie zmęczenia i słabości, bezsenność, a także zaburzenia rytmu dobowego – np. pobudzenie wieczorem i senność w ciągu dnia. Przy większych wzrostach poziomu amoniaku w organizmie, występują m.in. takie objawy jak drżenia rąk, pogorszona koordynacja ruchów i bóle głowy. 

Rola asparaginianu ornityny w detoksykacji amoniaku

W stanach podwyższonego poziomu amoniaku z organizmie wynikającego ze schorzen wątroby stosuje się leczniczo preparaty zawierające asparaginian ornityny (LOLA – L-ornityny L-asparaginian). Po podaniu związek ten rozpada się na dwa składniki: ornitynę i asparaginian, które występują również w sposób naturalny w organizmie. Pierwszy składnik — ornityna to aminokwas, który pełni rolę „nośnika” azotu w cyklu mocznikowym. Ornityna jest niezbędna do funkcjonowania cyklu mocznikowego – bez niej nie powstałaby cytrulina która jest niezbędna w procesie detoksykacji. Asparaginian, drugi z aminokwasów dostarcza drugi atom azotu niezbędny do syntezy mocznika. Dostępność asparaginianu pozwala na przebieg procesów prowadzących do zwiększania puli glutaminianu^[1] – substratu koniecznego do syntezy glutaminy.
Przekłada się to na większą zdolność komórek (w tym astrocytów) do wiązania amoniaku poprzez syntezę glutaminy.

W ten sposób asparaginian ornityny działa więc dwutorowo: wspiera cykl mocznikowy i zwiększa syntezę glutaminy, co prowadzi do skutecznego obniżenia poziomu amoniaku we krwi.

Korzyści z przyjmowania asparaginianu ornityny

Zdolność wątroby do neutralizowania amoniaku stanowi fundament naszego zdrowia. Kiedy choroba osłabia hepatocyty, cały system detoksykacji zaczyna się chwiać, a toksyny szybko dają o sobie znać, szczególnie w obrębie mózgu. Troska o zdrowie wątroby polega na efektywnym leczeniu chorób wątroby, ale także ich zapobieganiu poprzez unikanie czynników toksycznych i wspieranie naturalnych mechanizmów detoksykacji. W leczeniu podwyższonego poziomu amoniaku u osób z chorobami wątroby skuteczne (co potwierdzono w badaniach klinicznych) są preparaty zawierające LOLA (L-ornityny L-asparaginian). Pobudzają cykl mocznikowy^[1] i zwiększają syntezę glutaminy^[2]. LOLA wspiera także aktywność enzymów detoksykacyjnych w wątrobie^[1] i wpływa na metabolizm energetyczny hepatocytów, co także sprzyja sprawniejszej detoksykacji.

Zrozumienie, jak organizm radzi sobie z amoniakiem, pozwala lepiej docenić niezwykłą rolę wątroby w utrzymaniu równowagi metabolicznej. Gdy narząd ten choruje, nawet niewielkie zaburzenia w usuwaniu toksyn mogą poważnie odbić się na pracy mózgu i ogólnym samopoczuciu. W razie potrzeby przy podwyższonym poziomie amoniaku wynikającym z chorób wątroby – można skorzystać z preparatów zawierających asparaginian ornityny.

Redakcja